पीएम किसान योजना: केंद्र सरकार तसेच राज्य सरकार शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवण्यासाठी आणि त्यांच्या आर्थिक गरजा पूर्ण करण्यासाठी अनेक योजना राबवत आहेत. या दोन महत्त्वाच्या योजना म्हणजे केंद्र सरकारची ‘प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी योजना’ (पीएम-किसान) आणि महाराष्ट्र राज्याची ‘नमो शेतकरी महा सन्मान निधी योजना’. या दोन्ही योजनांचे लाभ पात्र शेतकऱ्यांना एकत्रितपणे मिळत असल्याने, आता ४,००० रुपये थेट त्यांच्या बँक खात्यात एकाच वेळी जमा केले जात आहेत, ज्यामुळे शेतकऱ्यांच्या आर्थिक उत्पन्नाला मोठी चालना मिळत आहे.
-
एकत्रित अनुदानाची संकल्पना
केंद्र सरकारच्या पीएम-किसान योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना दरवर्षी ६,००० रुपये (दर ४ महिन्यांनी २,००० रुपयांच्या हप्त्यांमध्ये) दिले जातात. त्याच धर्तीवर, महाराष्ट्र सरकारने ‘नमो शेतकरी महा सन्मान निधी योजना’ सुरू केली आहे, ज्यामध्ये पात्र शेतकऱ्यांना पीएम-किसान योजनेव्यतिरिक्त दरवर्षी अतिरिक्त ६,००० रुपये (दर ४ महिन्यांनी २,००० रुपयांच्या हप्त्यांमध्ये) दिले जातात.
जेव्हा या दोन्ही योजनांचे हप्ते एकाच वेळी शेतकऱ्याच्या खात्यात जमा होतात, तेव्हा शेतकऱ्याला एका हप्त्याच्या कालावधीसाठी (४ महिन्यांसाठी) केंद्राकडून २,००० रुपये आणि राज्याकडून २,००० रुपये मिळून एकूण ४,००० रुपये मिळतात. यामुळे शेतकऱ्याला दरवर्षी मिळणारे एकूण अनुदान १२,००० रुपये (पीएम-किसानमधून ६,००० रुपये + नमो शेतकरीमधून ६,००० रुपये) होते.
४००० रुपयांच्या लाभार्थ्यांच्या यादीतील नाव पाह
-
१. प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी योजना (पीएम-किसान)
पीएम-किसान योजना फेब्रुवारी २०१९ मध्ये सुरू करण्यात आली, जी देशभरातील शेतकऱ्यांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाकांक्षी योजना आहे.
योजनेचे स्वरूप: ही एक केंद्र पुरस्कृत योजना आहे, ज्याद्वारे शेतकऱ्यांना थेट त्यांच्या बँक खात्यात आर्थिक सहाय्य दिले जाते.
अनुदान: पात्र शेतकऱ्यांना दरवर्षी ६,००० रुपये दिले जातात.
हप्त्यांचे वितरण: अनुदान चार महिन्यांनी २,००० रुपयांच्या तीन समान हप्त्यांमध्ये वितरित केले जाते.
पहिला हप्ता: एप्रिल ते जुलै
दुसरा हप्ता: ऑगस्ट ते नोव्हेंबर
तिसरा हप्ता: डिसेंबर ते मार्च
४००० रुपयांच्या लाभार्थ्यांच्या यादीतील नाव पाह
पात्रता: या योजनेसाठी पात्र होण्याकरिता, शेतकऱ्यांकडे लागवडीयोग्य जमीन असणे आवश्यक आहे आणि ते काही विशिष्ट अपात्रतेच्या निकषांमध्ये (उदा. सरकारी कर्मचारी, उच्च उत्पन्न असलेले, मागील वर्षी आयकर भरलेले व्यक्ती) बसता कामा नयेत.
लाभ: ही योजना शेतकऱ्यांना त्यांच्या दैनंदिन गरजा आणि शेतीशी संबंधित लहान खर्च भागवण्यासाठी मदत करते.
-
२. नमो शेतकरी महा सन्मान निधी योजना
महाराष्ट्र सरकारने आपल्या राज्यातील शेतकऱ्यांसाठी पीएम-किसान योजनेला पूरक म्हणून ही योजना सुरू केली आहे.
योजनेचे स्वरूप: ही महाराष्ट्र राज्य सरकारची योजना आहे.
अनुदान: पात्र शेतकऱ्यांना दरवर्षी अतिरिक्त ६,००० रुपये दिले जातात.
हप्त्यांचे वितरण: हे अनुदान पीएम-किसान योजनेच्या धर्तीवर, दर चार महिन्यांनी रु. २,००० च्या तीन समान हप्त्यांमध्ये दिले जाते.
पात्रता: या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी, शेतकरी पीएम-किसान योजनेचा लाभार्थी असणे आवश्यक आहे. याचा अर्थ असा की, पीएम-किसान योजनेसाठी पात्र असलेले सर्व शेतकरी या योजनेसाठी आपोआप पात्र ठरतात. यासाठी स्वतंत्रपणे नोंदणी करण्याची आवश्यकता नाही.
फायदे: केंद्र आणि राज्य सरकारकडून मिळणाऱ्या अनुदानामुळे शेतकऱ्यांचे वार्षिक उत्पन्न दुप्पट होते, ज्यामुळे त्यांची आर्थिक स्थिरता मजबूत होते.
४००० रुपयांच्या लाभार्थ्यांच्या यादीतील नाव पाह
₹४,००० चा एकत्रित लाभ
जेव्हा केंद्र सरकार पीएम-किसान योजनेचा हप्ता (₹२,०००) आणि राज्य सरकारचा नमो शेतकरी योजनेचा हप्ता (₹२,०००) एकाच वेळी किंवा अगदी जवळच्या तारखांना वितरित करते, तेव्हा पात्र शेतकऱ्यांच्या बँक खात्यात त्याच वेळी ₹४,००० जमा केले जातात.
एकूण रक्कम:
पीएम-किसान हप्ता: ₹2,000
नमो शेतकरी हप्ता: ₹2,000
एकूण एकूण लाभ: ₹4,000
शेतकऱ्यांना वर्षातून तीन वेळा ₹4,000 चा एकूण लाभ मिळतो, ज्यामुळे त्यांचे वार्षिक उत्पन्न थेट ₹12,000 (6,000 केंद्र + 6,000 राज्य) होते.
-
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाच्या गोष्टी
₹4,000 चा एकूण लाभ मिळवण्यासाठी, शेतकऱ्यांना काही गोष्टी पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
पीएम-किसान पात्रता: शेतकरी पीएम-किसान योजनेसाठी पात्र असणे आवश्यक आहे.
आधार-बँक खाते जोडणी: दोन्ही योजनांमधील रक्कम थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) प्रणालीद्वारे आधार-संलग्न बँक खात्यात जमा केली जाते. त्यामुळे, शेतकऱ्याचे बँक खाते त्याच्या आधार क्रमांकाशी जोडलेले असणे आणि थेट लाभ हस्तांतरणासाठी (DBT) सक्षम केलेले असणे अनिवार्य आहे.
ई-केवायसी: पीएम-किसान योजनेसाठी ई-केवायसी पूर्ण करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. ई-केवायसी पूर्ण न केल्यास, शेतकऱ्यांचे हप्ते थांबवले जातात.
४००० रुपयांच्या लाभार्थ्यांच्या यादीतील नाव पाह
जमीन पेरणी/जिओ-टॅगिंग: जमीन पेरणी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
लाभार्थी स्थिती तपासणी: शेतकरी पीएम-किसान आणि नमो शेतकरी योजनेच्या अधिकृत वेबसाइटला भेट देऊन त्यांच्या हप्त्याची स्थिती आणि पात्रतेचा तपशील तपासू शकतात. ही माहिती आधार क्रमांक किंवा बँक खाते क्रमांक वापरून ‘लाभार्थी स्थिती’ (Beneficiary Status) विभागात जाऊन उपलब्ध होते.