Input Subsidy : अतिवृष्टी, पूर, चक्रीवादळ, अवकाळी पाऊस, गारपीट यांसारख्या नैसर्गिक आपत्तीमुळे शेतीपिकांचे नुकसान झाल्यास पात्र शेतकऱ्यांना शासनाकडून निविष्ठा अनुदान (Input Subsidy) स्वरूपात आर्थिक मदत दिली जाते. या मदतीचा उद्देश पुढील हंगामासाठी शेतकऱ्यांना काही प्रमाणात आर्थिक आधार मिळवून देणे हा आहे.
महाराष्ट्र शासनाच्या महसूल व वन विभागाने नैसर्गिक आपत्तीमुळे झालेल्या शेतीपिकांच्या नुकसानीसाठी मदत देण्याबाबत वेळोवेळी शासन निर्णय जारी केले आहेत.
Input Subsidy म्हणजे काय?
नैसर्गिक आपत्तीमुळे शेतातील पिकांचे नुकसान झाल्यानंतर पात्र शेतकऱ्यांना शासनाच्या आपत्ती मदत निकषांनुसार दिली जाणारी आर्थिक मदत म्हणजे Input Subsidy किंवा निविष्ठा अनुदान होय.
ही मदत एका हंगामात एका वेळेस, शासनाने निश्चित केलेल्या निकष आणि दरानुसार दिली जाते. मदत देताना नुकसान झालेल्या क्षेत्राची नोंद, पीक प्रकार आणि लागू असलेल्या शासन निर्णयातील अटी तपासल्या जातात.
शेतकऱ्यांना नुकसानभरपाईची मदत
₹24.67 कोटी निधीला मंजुरी
महसूल व वन विभागाच्या 4 मार्च 2024 रोजीच्या शासन निर्णयानुसार, डिसेंबर 2023 आणि जानेवारी 2024 मध्ये अवेळी पावसामुळे झालेल्या शेतीपिकांच्या नुकसानीसाठी विभागीय आयुक्त, नागपूर आणि नाशिक यांच्याकडून निधी मागणीचे प्रस्ताव प्राप्त झाले होते.
या प्रस्तावांच्या आधारे ₹24.67 कोटी (₹2467.37 लक्ष) इतका निधी वितरित करण्यास शासनाने मंजुरी दिली होती.
महत्त्वाचे: हा निधी 2023-24 कालावधीतील विशिष्ट नैसर्गिक आपत्तीच्या नुकसानीशी संबंधित आहे. त्यामुळे ही मंजुरी 2026 मध्ये नव्याने जाहीर झालेली नुकसानभरपाई आहे असे समजू नये.
शेतकऱ्यांना किती क्षेत्रासाठी मदत?
शासन निर्णयानुसार सुधारित निकषांनुसार शेतीपिकांच्या नुकसानीसाठी जास्तीत जास्त 3 हेक्टर क्षेत्राच्या मर्यादेत मदत अनुज्ञेय करण्यात आली होती.
यामध्ये जिरायत पिके, बागायत पिके आणि बहुवार्षिक पिकांसाठी लागू असलेल्या शासनाच्या निश्चित दरानुसार मदत देण्याची तरतूद आहे.
मात्र प्रत्येक शेतकऱ्याला समान रक्कम मिळेल असे नाही. प्रत्यक्ष मदत नुकसान, क्षेत्र, पीक आणि लागू शासन निकषांनुसार निश्चित केली जाते.
नुकसानभरपाईची यादी कुठे पाहता येते?
Input Subsidy शासन निर्णयानुसार लाभार्थ्यांना मदत वाटपाची कार्यवाही पूर्ण झाल्यानंतर लाभार्थ्यांची यादी आणि मदतीचा तपशील संबंधित जिल्ह्यांच्या अधिकृत संकेतस्थळावर प्रसिद्ध करण्याची सूचना देण्यात आली आहे.
त्यामुळे शेतकऱ्यांनी आपल्या जिल्हाधिकारी कार्यालयाच्या अधिकृत वेबसाइटवर जाऊन नुकसानभरपाई / नैसर्गिक आपत्ती / लाभार्थी यादी यासंबंधी सूचना तपासाव्यात.
फक्त WhatsApp किंवा सोशल मीडियावर फिरणाऱ्या यादीवर विश्वास न ठेवता अधिकृत जिल्हा प्रशासनाच्या संकेतस्थळावर माहिती तपासणे महत्त्वाचे आहे.
शेतकऱ्यांना नुकसानभरपाईची मदत
नुकसानभरपाईसाठी महत्त्वाच्या अटी
Input Subsidy देताना शासन निर्णयातील काही महत्त्वाच्या अटी लागू असतात.
- एका हंगामात एकाच नुकसानीसाठी एकदाच मदत दिली जाते.
- यापूर्वी त्याच क्षेत्रातील त्याच पिकासाठी मदत मिळाली असल्यास पुन्हा मदत देण्याबाबत शासनाच्या नियमांनुसार तपासणी केली जाते.
- मदतीसाठी जास्तीत जास्त 3 हेक्टर क्षेत्राची मर्यादा लागू आहे.
- लाभार्थ्यांची माहिती संबंधित संगणकीय प्रणालीमध्ये नोंदविण्याची प्रक्रिया केली जाते.
- मंजूर निधी केवळ ज्या कारणासाठी मंजूर करण्यात आला आहे त्याच कारणासाठी वापरण्याच्या सूचना आहेत.
बँक खात्याबाबत महत्त्वाची सूचना
Input Subsidy शासन निर्णयामध्ये नैसर्गिक आपत्तीमुळे शेतकऱ्यांना देण्यात येणाऱ्या मदतीचा निधी कर्ज खात्यात वळता करून वसुलीसाठी वापरू नये, यासाठी संबंधित जिल्हाधिकाऱ्यांनी बँकांना आवश्यक सूचना देण्याबाबत नमूद केले आहे.
त्यामुळे नुकसानभरपाई मिळण्याची अपेक्षा असलेल्या पात्र लाभार्थ्यांनी आपल्या बँक खात्याची माहिती आणि संबंधित नोंदी योग्य आहेत का, हे तपासून ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
शेतकऱ्यांनी काय तपासावे?
Input Subsidy नुकसानभरपाई किंवा Input Subsidy संदर्भातील माहिती तपासताना खालील बाबी पाहा:
- आपल्या जिल्ह्याचे नाव लाभार्थी यादीत आहे का?
- आपले नाव लाभार्थी यादीमध्ये आहे का?
- नुकसान झालेल्या क्षेत्राची नोंद झाली आहे का?
- मंजूर मदतीची रक्कम किती आहे?
- मदत वितरित झाली आहे का?
- अधिकृत जिल्हा प्रशासनाकडून नवीन सूचना प्रसिद्ध झाली आहे का?
निष्कर्ष
Input Subsidy नैसर्गिक आपत्तीमुळे शेतीपिकांचे नुकसान झालेल्या पात्र शेतकऱ्यांना Input Subsidy स्वरूपात शासनाकडून आर्थिक मदत दिली जाते. 4 मार्च 2024 च्या शासन निर्णयानुसार डिसेंबर 2023 आणि जानेवारी 2024 मधील अवेळी पावसामुळे झालेल्या नुकसानीसाठी ₹24.67 कोटी निधी मंजूर करण्यात आला होता.
लाभार्थ्यांची यादी आणि मदतीचा तपशील संबंधित जिल्ह्यांच्या अधिकृत संकेतस्थळावर प्रसिद्ध करण्याची प्रक्रिया शासन निर्णयात नमूद करण्यात आली आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी आपल्या जिल्ह्याच्या अधिकृत वेबसाइटवर वेळोवेळी माहिती तपासावी.
टीप: Input Subsidy नुकसानभरपाईची रक्कम, लाभार्थी यादी किंवा नवीन निधीबाबतची माहिती प्रसिद्ध करण्यापूर्वी संबंधित जिल्हाधिकारी कार्यालय किंवा महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील नवीनतम सूचना तपासा.